Marmurki, czyli papier barwiony na wodzie

Książka… siedem niełatwych liter, a tak dużo treści…
Strona fizyczna książki jest niby nam wszystkim znana, ale jeśli przyjrzeć się bliżej niewiele o niej powszechnie wiemy. Stos kartek wklejony w okładkę… Tak jest teraz, dawniej było ciekawiej i bardziej tajemniczo. Magia budowania trwałej książki kusi coraz większą rzeszę wielbicieli woluminów. Książki, będące zapisem myśli poprzednich pokoleń dla pokoleń przyszłych, musiały być trwałe i piękne – przenosiły bowiem w czasie, nie tylko za pomocą treści zapisanych w słowach, ale też i tych na ogół nieczytelnych na pierwszy rzut oka. Estetyka druku, dobór odpowiedniej czcionki, szerokości kolumny i jej umiejscowienia, właściwy papier, kolor druku, ilustracje, oprawa… czyli wyklejki, sposoby szycia, różnorodność kapitałek, zdobienia bloku, jakość materiału pokryciowego, kompozycja zdobień okładki, jakość tłoczeń i zdobień… a nawet opakowanie woluminu dopasowane do całości… to wszystko jest książką.

Wyklejki

Wyklejki to arkusze przybyszowe dołączone do bloku książki mające za zadanie chronić pierwsze i ostatnie karty bloku przed zabrudzeniami i często pełniące też funkcje ozdobne.
Pośród wielu rodzajów materiałów na wyklejki jednymi z najszlachetniejszych są ręcznie wykonywane marmurki czyli tak zwane barwienie na wodzie. Ten sposób barwenia papieru pochodzi z Chin z X w. n. e. i japońskiej techniki Suminagashi znanej już w XII wieku n.e. Techniki te zostały rozwinięte i wzbogacone na terenach dzisiejszego Iranu i Turcji do współcześnie znanej techniki ebru. Dotarły do Europy przez Wenecję w wieku XVII i były używane do celów dekoracyjnych, często wyklejano nimi skrzynie, szafy czy też szuflady, oklejano nimi pudła i pudełka. Masowo w książkach używano papierów marmurkowych już w kilkadziesiąt lat później.
W Librarium hołdujemy tradycji i także barwimy bloki i wyklejki tradycyjnymi metodami marmurkowania na wodzie zagęszczonej tragakantem.

Ilustracja przedstawiająca narzędzia i proces tworzenia papieru marmurkowego pochodząca z Wielkiej Encyklopedii Francuskiej.

Z ciekawostek:
W latach 1759-1767 Laurence Sterne użył papieru marmurkowego jako ilustrację w swojej niesamowitej, modernistycznej powieści „Życie i myśli JW Pana Tristrama Shandy” (ang. The Life and Opinions of Tristram Shandy, Gentleman). Prócz marmurków jako ilustracji użyto m. in. czarny prostokąt. Zastosowano też braki w paginacji sugerując, że strony zostały wyrwane. W pierwszym wydaniu Tristiama czytelnik wiele razy zostaje zaskakiwany i wybijany z tropu, a to przecież edycja sprzed 264 lat…